Saya Rung Kaw: Sifahnak Phun Li le Rumnak Phun Li

Capo Saih thiam pa Pakhat nih “Chin ram ah tling bik mi cu Harsat nak asi” a ti. Sifah nak hi chinram ah a tling bik a ti duh nak asi lai ka ti. Chin ram cu Kawl ram ah a sifah bik ram kan si tiah Vawlei pi theih in KAWL Miphun nih an thanh cang. Nan theih cia bang in. Cozah siseh, NGO siseh, Pum pak in siseh, Sifah nak in luat kan duh dih cio hna. Ṭhan cho nak in LAM kan kawl cio. NGOs, INGOs, LNGOs, CSOs le Cozah rian ṭuan nak poah poah kha Ṭhancho nak (Development) tiah kan ti dih hna. Sifah nak in LUAT ding ah, Sifah nak tlau ter ding ah Kan sifah nak zawn I theih hi Abiapi tuk. Kan sifah nak kan I theih lo ahcun, Zeitindah kan dam khawh ve hnga mu? Zawt nak theih lo in Mizaw kha si a tlawptu Sibawi hi an um lai lo dah? Mizaw poah poah kha PARA pek ah asi khawh lai maw? Kan zawt nak I theih cang ding ah a tang lei hi zoh tua hna uh si! Vawlei mifim hna nih Sifah nak hi phun 4 in an ṭhen. Pakhatnak, Material Poor Thilri chawva, Innlo ṭhiṭha, Fenh aih, Tirawl, Lamsul, Ti le Mei, tbk ngeih lo. Pahnihnak, Physical Poor Pum tlam tlin lo mi le dam khawh ti lo in a zaw mi, mi zaw rual. Pathumnak, Mental Poor Lung thin sifah. Palinak, Spiritual Poor Thlarau sifah nak. Chinmi nih sifah kan ti mi cu pakhanak lawng hi asi rua ka ti. Sifah lak ah a level niam bik mi asi. Zawr ter le kal tak ah a fawi bik mi sifah nak asi. Cozah tam deuh cu hi lawng hi an I hmai thlak ve. Hi nih hin a level sang deuh mi sifah nak kha an dam ter kho lo.

Tulio mipi Cozah nih a hmai thlak ve mi zong hi, hi asi. An tlam tlin ko na ti ve dah?. Level pahnihnak sifah nak asi mi Pum tlam tlin lo (Chuah pi mi le van chiat ruang ah) hna le A ngur mi hna caah cun Mipi Cozah nih hin a ṭuan rih lo kan ti ko lai. Sifah nak in rum nak ti na duh ahcun Khuate kip phaisa phawt nain Hi hna rual tu hi bawmh dueh ding asi. Sifah le rum nak hi kan I fiang lo asi ko lai caah Salai Sohor le Bawi lo Bawi hna, Tumkheng kha cu ngai thiam a hau ko. Knowledge ah an bau deuh hei ti ko sih. Level pathumnak sifah nak cu Mental poor timi lungthin sifah: A lung thin a sifah cang mi uktu hna cu an ram mipi kha tam pi an thah hna. Lang hang in siseh, a thli tein si seh, Duhsa tein, Mercy killing.

Territorist timi Ral hrang hna le Evil Leader timi Uktu ṭhalo hna hi Lungthin sifah ah aatel. Mah lawng te le Buu pakhat lawng LAL zungzal seh timi zong Lung thin sifak kung cung hmin bak asi. Sifah santlai lo le nam neh mi Miphun kong zei ah a rel lomi an duh mi uk phung le Nunphung a pe duh lo mi, Cihhmit ding ah aa timh mi; Nuhrin covo abuar mi, Child Right timi Ngak chia covo a buar mi Women Rights le CEDAW timi Nu hna covo a buar mi; UNDRIP timi Kokek Miphun hna covo a buar mi (United Nation Declaration of the Rights of Indigenous people); Miphun pakhat i Biak nak le an zumh nak zeirel lo mi le khumzual piak lo tu: tbk minung le cozah Lutlai hna hi Lung thin sifah cazin lut mi an si.

Lung thin sifah phun dang deuh, Pumpak le minung hna cu a uah tuk mi, Mi zeirel lomi, Keimah nawl in bia tlu seh a ti mi, Mikip cung cuan lawng a duh mi, Mi duh nak a hmuh thiam lo mi le mah lung lawng aa rinh mi, Mi thang chiatnak lawng a Kawl mi, Aruang lo ah mi a huat I a rem lomi, mi pakhat kha target chiah in thang chiat zungzal tu, Mah lawng Champion le Buan co aduh mi, Popular a duh tuk mi, Ningcang lo in mi tei a duh mi le aa zuam mi. Keimah ti mi lung put a ngei mi, Sifah santlai lo a nam neh mi le an bia zei a rel lo mi: tbk hna hi an si hna.  Level palinak Sifah nak cu Spiritual Poor timi Thlarau sifah nak ti asi. Tuukhal tu le Pastorte rian tu asi. Chin ram le chin Miphun kha, sifah nak in luat ter ka duh ti asi ahcun hi phun (4) hna in luat ter a herh ngai ngai. Ṭhancho nak le mipi lung thin kha dam khawh ti lo in a hrawk tu le ṭhan cho ter khawh ti loin a tuah tu cu Phaisa bak in mi bawmh hi asi.

Emergency response timi Pawng kam Harsat nak le zatlak puicimh nak ruang ah asi lo mi poah cu phaisa na pek hna ahcun an nun le an lungthin nan hrawk hna. Zei tik hmanh ah ṭhancho hna hlahseh tiah na hrawk hna asi tiah Development Gospel nih cun a ti ve. Na ei kho ci asi maw? Phaisa na bawmh le cang ka in Dependency mind timi Mah kut ke to thiam nak an pahrang kha na hrawk piak colh hna. Ownership timi Inntek lungput kha na thlau piak asi. Sal lungput le kutdawh nun ah na hruai hna si tiah Development lei mifim, thiam sang hna nih an ti ve. Phaisa bak in Minung va pek hi a nun nak hrawk asi an ti I a si khawh chung in hrial cio asi (UNO le development timi Ṭhan cho nak rian ṭuan tu vial te nih). UNDP tluk in LAIRAM a bawmh mi an um lo. CHIN mi kan ṭhancho khawh rih lo caah UNDP kha hrawk in NGO rianṭuan ning cang kha UNO le Donor kip nih an thlen.

Phaisa tlap in pek lo in Cu Ngunsawm he aarup mi Rian ṭuan awk tu kha an kawl piak hna. A rian ṭuan man tu kha kan pek ti phun in an merh. CFW – Cash For Work (rian na ṭuan lawng ah ṭuan man kan in pe lai). Mah kutke to thiam in mah tein an ṭuan I an kawl holh khawh nak hnga; Tindan phun phun cu pek ansi. Cu caah bawmh tu nih CFW le Tindan caah USD million in an kan bawmh kha asi.
Lak hruak le Thihloh, Zatlak puicimh nak kong ah si loin, Mipi kha phaisa pek in a bawmh tu cu, ṭhancho nak virus tiah Vawlei mifim hna nih an ti ve. Mipi sersiam tu siloin mipi hrawk tu Setan ti tluk khin an hmuh hna. UNO nih UNDP le NGO, INGO in ṭuan ti loin, an mah Miphun asi mi pumpak / LNGO – Kokek NGO, SCO, tbk in ṭuan ding ah mumal a thlen dih.

Cu Gospel atheih mi CHIN Mi hna nih: LNGO le SCO an dirh cio I rian ṭuan cio kha asi. Fimtuk ruang le thil ti kho tuk ruang ah siloin, UNO nih Upadi a thlen caah asi . Cu cu a mikip nih sawh khawh asi.
Tuluk Phungm htluk “Mipi kha nikhat cawm na duh ahcun nga pek law, a nun chung cawm na duh ahcun Nga tlaih dan na cawn piak lai” ti asi. Cu caah Kan chin mi pi an lungthin a dam nak hnga le nunduh dim nga khawh nak ding caah Phaisa tam pi in mi bawmh hi a lam pi asi lo. Nun chung ngun sawm kawl holh thiam nak tu cawn piak ding asi. Cu btk cawn piak ding le cawn piak tu hlan nak caah tu Ngunsawm a hman thiam mi Cozah le Mipi si I zuam hna u sih tiah kan sawm hna. Kan ram le Miphun caah sifah nak zawr ter a herh rih mi a tlangpi hna a tang hmanthlak ah kan tar piak hna. A hnu ah LAI HOLH in kan ṭial nolh te lai. Saya Rung Kaw.

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *