Mah Khua, Tlang Le Peng tanh a thei lomi nihcun miphun ka daw ka tanh an ti khi cu lih hmanh lih taktak a si.

Mah khua hmanh tanh a thei lomi, mah tlang hmanh tanh a thei lomi, mah peng hmanh tanh a thei lomi nihcun miphun ka daw ka tanh an ti khi cu lih hmanh lih taktak a si.  Tanh ruangah midang huat tu cu sual a si ve. Chungkhar dawt hmasa loin miphun dawtnak thinlung put ngeih khawh a si lo. Mah khua le mah tlang mah peng dawtnak ngeih hmasa loin miphun dawt khawh a si lo. Ram le miphun caah nunnak pek in rian a tuanmi kan pa le hna hi an chungkhar ah siseh, an khua, an tlang an peng in rinhchanh awk tlak an rak si ruang ah dawh miphun dawtnak thinlung put hi an ngeih cuh.

Chungkhar ah bochan awk a tlak lomi cu khua caah bochan awk a tlak bal lo. Khua ah bochan awk a tlak lomi cu pengtlang zong ah bochan awk a tlak bal lo. Pengtlang ah bochan awk a tlak lomi cu miphun ca chinchin ahcun No a si. Chungkhar caah ai hmangmi cu khua ca zong ah an i hmang. Khua caah ai hmang mi cu tlang caah an i hmang. Pengtlang caah ai hmang mi cu miphun caah an i hmang. Na innpa he hmanh nan i dawt lo buin lamhlat pi in a ummi he nai vai dawtnak khi cu lunghring a si. A sau bik na thanthling a dih tiang a si lai. Mitha cu innpa he dawh an i dawt hmasa cuh. Mi tha cu khuami he dawh an i dawt hmasa cuh.By: Andrew Tum Tling.

Daihnak Lamthluan – (Part 1) October 15 ni hin “Rampumpi Kahdaihnak” a si lo ah Nationwide Ceasefire Agreement NCA minsen an thutnak kum 4 a tling cang lai. Cu NCA camtuak cu ani theng ah si lo in, October 28 ah tuah ding in an thawn. A ruang cu ka thei lo na in, nizan nai hriamtlai cheukhat minsenthu telin Naypyitaw hrawnghrang ah zeimaw a puak, a kuai kho mi phunphai tuah an timh ti in biathang hna ruang ah khan a si hnga maw? 2011 thawk hin kan ram kahdaihnak kong ka tial tawn i, a hnu ah cun a tial zong khi katha a chiat tawn ca ah, tiallo ah hin a tha deuh ti phun in ka um na in, a ngai ngai te tiah cun daite um kha ka rak celh lo ko hih! Cu ca ah cun duhsah te in ka vun thai than hna lai i, a tu ah khuazeidah kan phak? zeidah a va chuahpi te lai hi lamthluan nih hin ti zong kha kan hei purhdah pah te lai. Hmailei kong tu cu chimkhawh a si lai lo ca ah, zeibantuk timhtuahnak hna dah an ngeih ti le saduh an thah mi te te hna cu kan theihtawk in ka tial pah lai. Cu nih cun ruahchannak te te zong a kan pek lai ka zumh.

Nan theih cio bantuk in, Kawlram daihnak lamthluan (Myanmar Peace Process) cu, aa thawh bak hin a buai mi a si. 2011 August 18 ah cu lio hruaitu President Tein Sein nih Tlangcung mi hriamtlai (Ethnic Armed Organizations EAOs) pawl cu kahdaihnak tuah ding in a sawm hna. Cun, a ruam te aa dang mi cu, kahdaihnak lawng si lo in, kan ram daihnak kong cu cabuaicung ah khua kan khang lai ti a si. Asina in, kahdaihnak cu hriamtlaibu zapi huap in si lo in, pakhat cio he kan i ceih hna lai i, mah le state cio ah a dotkhatnak (Preliminary ceasefire agreement) tuah hnu ah, Union Level ceasefire cu tuah ding in dothnih in an tuah.

Cu sawmnak cu October a dih tiang ah hin aho EAO nih lehnak a um lo. Aruang cu kan tuah ah maw a that tuah lo ah hen! ti kha hriamtlai karlak ah an i el. Tuahduh bu an um bantuk in tuahduhlo bu zong an um ve. Tuahduhlo bu hna cu a tlangpi in 1990-2008 chung ah kahdaihnak a rak tuah mi bu hna kha an si i, cozah thar nih an ngian in an kan sawmmi a si. Kum 20 renglo kahdaihnak kan tuah cang i, National Convention an kan kaiter i 2008 Constitution an kan pawmter kan duhnak hmanh lak tung hna lo ah ti phun hi an biacherhchan cu a rak si. Cu hna cu UNFC timi buu ah an rak i fun deuh hna. Kahdaihnak tuah a tha ko ti leikap in khuaruat bu pawl hna cu kahdaihnak a tuah bello mi bu (CNF tel bu in) an si hna i, an nih chuanlam ve cu mipi theih in tuah ding a si ti le (Gen Khin Nyunt nih a thlithup in tuah pimi hna phun a si lo), a bik in “Political Dialogue” kan ram kong biaruahnak ngeih hnu ah zeitindah Federal ram ah kan ser lai ti kha an khuaruah ning deuh a si.

Cuticun, U Aung Min (Railway Minister) hi President Tein Sein nih cozah aiawh in kahdaihnak ah palai ah a chiah mi a si ca ah, hriamtlai buu hna he ton biaruahnak (informal talk) tuah ding in Chiangrai, Thailand ah a ra i, hriamtlai bu 6 hna he ton biaruahnak an ngeih thawk in, pakhat hnu pakhat 2011 December cun minsen (Preliminary Ceasefire Agreement) cu vun thut cio a si. Sihmanhsehlaw, an zapi in lungtlinnak pakhat te an rak ngeih khawh mi le an i fian cio mi cu “Political Dialogue” kan ram daihnak khua kan khang lai kan ti ah cun kan zapi kan ttan a hau ti kha an ruah mi cu a si. Cu cu zeitindah an tuah ti kha thaizing ah kan peh lai i, hi ka capar hi 15 October ah kan ngol te lai.

Daihnak Lamthluan (Part 2) Thanksgiving weekend kan hmang nuam ve i, kaa ruah bantuk in ka tial khawhlo ca ah ka theithiam ko kun uh! 2013 October ah Laiza Conference an auh. Zeiruang ah dah an tuah tiah cun, February 2012 in June 2013 tiang hi hriamtlai bu 17 hi hmunkhat te ah khuakhan lairel tinak an ngei kho peng. Cu cu a thla fatin in tuah a si i, Euro-Burma Office nih kan hruai (facilitate). Thla 16 renglo kan tuah mi a result cu “Comprehensive Ceasefire Agreement and Framework for Political Dialogue” ti mi zapi huap in kahdaihnak le zeitindah politcal dialogue kan tuah lai ti kha muisam ngeiding in timhtuah khi a si ko. Hi thla 16 chung hi kan hriamtlai hna lung aa rual ngai ngai can a si. Ramkip in buu kip nih cu tawnnak hmun ah cun an ra i, an kan bawmh khawh ding mi poh an rak chim. Cozah lei zong nih cu meeting cu an i sial i rak tlawn le rak ton a si. Cu cu i tonnak cu “Working Group for Ethnic Coordination” kan ti. Cu kan chuahpi mi cathluan cu aa lim tik ah cozah sin ah va zuar a hau. Ahodah a zuar lai ti an ceih tik ah cun bu 2 ah an i then. UNFC nih kan mah nih kan in hruai hna lai an t. Hilio can ah UNFC ah hin hriamtlai bu 7 an um. UNFC chungtel si lo poh cun UNFC plus 1,2,3 kan ti lai ti a si. Chungtel a si lo lak ah a ngan mi bu pawl nih an duh ve lo tik ah thennak cu a chuak. Cuticun June-September 2013 tiang hi zohchia ngai in hriamtlai bu hna karlak ah then nak a um ruang ah Laiza conference tuah ding in vun hrih than cu a si.

Laiza conference cu tlamtling te in an tuah khawh hnu ah, Nationwide Ceasefire Coordinating Team NCCT ti mi cu dirh a hung si. Hriamtlai bu 16 tluk an i tel. Cu hna nih cun cozah lei cu thlapa thla 18 renglo bia an ruah hnu hna ah, NCA (Rampumpi kahdaihnak) draft an hung chuahpi. NCCT nih cun cu an lung an va tlin mi draft cu hriamtlai bu zapi tonnak cu June thla ah an tuah i an rak chuahpi tik ah, a tlam a tling deuh rih lo. Cu ca ah cun, NCCT nak in a sang deuhmi palai i ser than seh law, va chawn than rih hna seh ti kha an biachah a si ca ah Special Delegation ti mi SD cu hruaitu upa deuh hna thim riangmang in an va thla hna na in, zeihmanh aa relrem kho ti lo. Cu ca ah cun October 15, 2015 ah cun cu an draft cu a lung a tling mi poh nih thut ding in an hnawh chih hna.

A ruang cu November thla ah thimnak a um ding a si, cu thimnak zong ah cun cozah lei (cu lio cozah cu USDP party an si) nih zeimaw ti in mithmailak an duh ca zong ah a si men lai. Cun, a poi ngai mi pakhat cu 2013 February thla thawk in Kokang MNDAA pawl nih ngeihthlem in cozah ralkap cu Shanram chaklei ah fak ngai in an doh tik hna ah, cu hna a bawmtu tiah aa tel mi hna Arakan Army (AA) le PNLO/ TNLA hna cu min thut an sianh ti hoi hna lo. Cu nih cun a buaiter ngai i, a hnu bik ah cun NCA cu bu 16 chung ah bu 7 lawng nih min an thut.

NCCT ah aa tel lo mi RCSS zong nih an thut ve ca ah bu 8 an hung si. A tu ah cun bu 2 an hung i chap i, bu 10 an si cang. Minsen a thu rih lo mi hna he hin chonhbiak cu a um pah leng mang rih na in, zeipipa a chuak kho rih lo. KIO, TNLA, AA, SSPP, MNDAA pawl hna hi NCCT ah aa tel ko na in, minthulo an si. UWSA le NDAA (Wah le Mongla) hna hi cu a hramthawk in an i tel lo i, hi hnu zong ah aa tel ding an si lo. (hi kong hi ka tial pah theu cang ca ah, ka nolh ti lem lai lo) Next ah cun: NCA chung um mi kan zoh tti than hna lai.

Victor Biak Lian
Ottawa

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *