Actor Phyo Ya Za Hiang Nih Esther Dawt Chin Sung Kong Ah A Lungtlinlonak A Langter

Chin Miphun A Kan Fak Tu (Minta) Kawl Tlangval Muidawh Duhnung (Actor Phyo Ya Za Niang) Kawl Tlangval muidawh duhnung (Minta) nih Esther a fak pin ah Chin miphun a kan fak dih i, upat tlak le upat phu asi caah ka upat tuk hringhran, a chim mi cu Esther kha tluk i a thiam mi Bottom-3 ah an ṭhut ter kha cu mak ka ti tuk a ti i, a khuaruah a har ve ngai ko, a si kho lo ah a ruah i a lungtling lo ngai ve, a lungtlin lo tuk ruangah Mipi Vote an hmuh zat hi Mipi nih hmu kho ve dih u sih law a ṭha ngai ko hnga a ti, hi Minta Pa hi, an chungkhar in Halkha le Falam ah caan saupi an rak um cang i, Siangin zong Halkha le Falam caan saupi a rak kai cang mi a si.

Chin holh zong kan Unau rual in kan thiam dih a ti, Chin miphun a kan fak ning cu kan phu tawk lo pi in zumh um lo tiangin a kan fak, ṭhat le fel vialte cu Chin miphun hna kan sinak bantuk in a chim i, a cungah lunglawmh lo awk a ṭha lo, kan i lawm tuk hringhran, a sau tuk lai caah a chim mi dihlak in ka ṭial dih lo, a tawinak in ka van ṭial, kan phu kan tawk loin Chin miphun a kan ṭanhtu le a kan faktu (Minta) Kawl Tlangval muidawh duhnung te hi, amah upat peknak ah Comment or Like rak pe ciau hna u sih. Cadang rel ding a um rih.

Daihnak Lamthluan – (Part 1) October 15 ni hin “Rampumpi Kahdaihnak” a si lo ah Nationwide Ceasefire Agreement NCA minsen an thutnak kum 4 a tling cang lai. Cu NCA camtuak cu ani theng ah si lo in, October 28 ah tuah ding in an thawn. A ruang cu ka thei lo na in, nizan nai hriamtlai cheukhat minsenthu telin Naypyitaw hrawnghrang ah zeimaw a puak, a kuai kho mi phunphai tuah an timh ti in biathang hna ruang ah khan a si hnga maw? 2011 thawk hin kan ram kahdaihnak kong ka tial tawn i, a hnu ah cun a tial zong khi katha a chiat tawn ca ah, tiallo ah hin a tha deuh ti phun in ka um na in, a ngai ngai te tiah cun daite um kha ka rak celh lo ko hih! Cu ca ah cun duhsah te in ka vun thai than hna lai i, a tu ah khuazeidah kan phak? zeidah a va chuahpi te lai hi lamthluan nih hin ti zong kha kan hei purhdah pah te lai. Hmailei kong tu cu chimkhawh a si lai lo ca ah, zeibantuk timhtuahnak hna dah an ngeih ti le saduh an thah mi te te hna cu kan theihtawk in ka tial pah lai. Cu nih cun ruahchannak te te zong a kan pek lai ka zumh.

Nan theih cio bantuk in, Kawlram daihnak lamthluan (Myanmar Peace Process) cu, aa thawh bak hin a buai mi a si. 2011 August 18 ah cu lio hruaitu President Tein Sein nih Tlangcung mi hriamtlai (Ethnic Armed Organizations EAOs) pawl cu kahdaihnak tuah ding in a sawm hna. Cun, a ruam te aa dang mi cu, kahdaihnak lawng si lo in, kan ram daihnak kong cu cabuaicung ah khua kan khang lai ti a si. Asina in, kahdaihnak cu hriamtlaibu zapi huap in si lo in, pakhat cio he kan i ceih hna lai i, mah le state cio ah a dotkhatnak (Preliminary ceasefire agreement) tuah hnu ah, Union Level ceasefire cu tuah ding in dothnih in an tuah.

Cu sawmnak cu October a dih tiang ah hin aho EAO nih lehnak a um lo. Aruang cu kan tuah ah maw a that tuah lo ah hen! ti kha hriamtlai karlak ah an i el. Tuahduh bu an um bantuk in tuahduhlo bu zong an um ve. Tuahduhlo bu hna cu a tlangpi in 1990-2008 chung ah kahdaihnak a rak tuah mi bu hna kha an si i, cozah thar nih an ngian in an kan sawmmi a si. Kum 20 renglo kahdaihnak kan tuah cang i, National Convention an kan kaiter i 2008 Constitution an kan pawmter kan duhnak hmanh lak tung hna lo ah ti phun hi an biacherhchan cu a rak si. Cu hna cu UNFC timi buu ah an rak i fun deuh hna.Kahdaihnak tuah a tha ko ti leikap in khuaruat bu pawl hna cu kahdaihnak a tuah bello mi bu (CNF tel bu in) an si hna i, an nih chuanlam ve cu mipi theih in tuah ding a si ti le (Gen Khin Nyunt nih a thlithup in tuah pimi hna phun a si lo), a bik in “Political Dialogue” kan ram kong biaruahnak ngeih hnu ah zeitindah Federal ram ah kan ser lai ti kha an khuaruah ning deuh a si.

Cuticun, U Aung Min (Railway Minister) hi President Tein Sein nih cozah aiawh in kahdaihnak ah palai ah a chiah mi a si ca ah, hriamtlai buu hna he ton biaruahnak (informal talk) tuah ding in Chiangrai, Thailand ah a ra i, hriamtlai bu 6 hna he ton biaruahnak an ngeih thawk in, pakhat hnu pakhat 2011 December cun minsen (Preliminary Ceasefire Agreement) cu vun thut cio a si. Sihmanhsehlaw, an zapi in lungtlinnak pakhat te an rak ngeih khawh mi le an i fian cio mi cu “Political Dialogue” kan ram daihnak khua kan khang lai kan ti ah cun kan zapi kan ttan a hau ti kha an ruah mi cu a si. Cu cu zeitindah an tuah ti kha thaizing ah kan peh lai i, hi ka capar hi 15 October ah kan ngol te lai.

Daihnak Lamthluan Part 2: Thanksgiving weekend kan hmang nuam ve i, kaa ruah bantuk in ka tial khawhlo ca ah ka theithiam ko kun uh! 2013 October ah Laiza Conference an auh. Zeiruang ah dah an tuah tiah cun, February 2012 in June 2013 tiang hi hriamtlai bu 17 hi hmunkhat te ah khuakhan lairel tinak an ngei kho peng. Cu cu a thla fatin in tuah a si i, Euro-Burma Office nih kan hruai (facilitate). Thla 16 renglo kan tuah mi a result cu “Comprehensive Ceasefire Agreement and Framework for Political Dialogue” ti mi zapi huap in kahdaihnak le zeitindah politcal dialogue kan tuah lai ti kha muisam ngeiding in timhtuah khi a si ko.

Hi thla 16 chung hi kan hriamtlai hna lung aa rual ngai ngai can a si. Ramkip in buu kip nih cu tawnnak hmun ah cun an ra i, an kan bawmh khawh ding mi poh an rak chim. Cozah lei zong nih cu meeting cu an i sial i rak tlawn le rak ton a si. Cu cu i tonnak cu “Working Group for Ethnic Coordination” kan ti. Cu kan chuahpi mi cathluan cu aa lim tik ah cozah sin ah va zuar a hau. Ahodah a zuar lai ti an ceih tik ah cun bu 2 ah an i then. UNFC nih kan mah nih kan in hruai hna lai an t. Hilio can ah UNFC ah hin hriamtlai bu 7 an um. UNFC chungtel si lo poh cun UNFC plus 1,2,3 kan ti lai ti a si. Chungtel a si lo lak ah a ngan mi bu pawl nih an duh ve lo tik ah thennak cu a chuak. Cuticun June-September 2013 tiang hi zohchia ngai in hriamtlai bu hna karlak ah then nak a um ruang ah Laiza conference tuah ding in vun hrih than cu a si.

Laiza conference cu tlamtling te in an tuah khawh hnu ah, Nationwide Ceasefire Coordinating Team NCCT ti mi cu dirh a hung si. Hriamtlai bu 16 tluk an i tel. Cu hna nih cun cozah lei cu thlapa thla 18 renglo bia an ruah hnu hna ah, NCA (Rampumpi kahdaihnak) draft an hung chuahpi. NCCT nih cun cu an lung an va tlin mi draft cu hriamtlai bu zapi tonnak cu June thla ah an tuah i an rak chuahpi tik ah, a tlam a tling deuh rih lo. Cu ca ah cun, NCCT nak in a sang deuhmi palai i ser than seh law, va chawn than rih hna seh ti kha an biachah a si ca ah Special Delegation ti mi SD cu hruaitu upa deuh hna thim riangmang in an va thla hna na in, zeihmanh aa relrem kho ti lo. Cu ca ah cun October 15, 2015 ah cun cu an draft cu a lung a tling mi poh nih thut ding in an hnawh chih hna.

A ruang cu November thla ah thimnak a um ding a si, cu thimnak zong ah cun cozah lei (cu lio cozah cu USDP party an si) nih zeimaw ti in mithmailak an duh ca zong ah a si men lai. Cun, a poi ngai mi pakhat cu 2013 February thla thawk in Kokang MNDAA pawl nih ngeihthlem in cozah ralkap cu Shanram chaklei ah fak ngai in an doh tik hna ah, cu hna a bawmtu tiah aa tel mi hna Arakan Army (AA) le PNLO/ TNLA hna cu min thut an sianh ti hoi hna lo. Cu nih cun a buaiter ngai i, a hnu bik ah cun NCA cu bu 16 chung ah bu 7 lawng nih min an thut. NCCT ah aa tel lo mi RCSS zong nih an thut ve ca ah bu 8 an hung si. A tu ah cun bu 2 an hung i chap i, bu 10 an si cang. Minsen a thu rih lo mi hna he hin chonhbiak cu a um pah leng mang rih na in, zeipipa a chuak kho rih lo. KIO, TNLA, AA, SSPP, MNDAA pawl hna hi NCCT ah aa tel ko na in, minthulo an si. UWSA le NDAA (Wah le Mongla) hna hi cu a hramthawk in an i tel lo i, hi hnu zong ah aa tel ding an si lo. (hi kong hi ka tial pah theu cang ca ah, ka nolh ti lem lai lo) Next ah cun: NCA chung um mi kan zoh tti than hna lai.

Victor Biak Lian
Ottawa

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *