2020 Thimnak: Minung Maw Kan Zoh Lai Party?

Democracy le thimnak cu ṭhen khawh asilo. Thimnak kan timi hi akan ai-awhtu thim khi asi. Kum nga dan ah cubantuk thimnak cu tuah zungzal siseh ti asi. 2015 ah thimnak aum kha mu. Cucaah 2020 kum donghlei ah thimnak tuah ṭhan ahau. November ah tuah te dawh asi. Ani cu ahnu ah an thanh te lai. Hi thimnak hi general election timi asi. Asullam cu Pyithu Hluttaw he Amyotha Hluttaw he Pyine Hluttaw he an dihlak in thim an si lai tinak asi. Acheubaang thim asi lai lo tinak asi. Ramdang ahcun acheubaang thimnak aphunphun aum. 2008 Phunghrampi ning in atu Kawlram ahcun voikhatte ah Hluttaw kuzale vialte thim asi.

Kawlram ah party tampi aum. Asinain mi hngalh cemmi cu NLD le USDP an si. Party dang mi hngalh pahmi ah Ko Ko Kyi hruaimi Pyithu Party le Thura Shwe Mann hruaimi Union Betterment Party (UBP) an si. Adang hi cu chim phupha zong an si lo. Cun USDP hi party hlun asi pinah 2010 lioah lih le hrokhrawl in taitu asi caah mi nih an hngalh hna. Aṭhawng ding cu an si nemmaam ti lo. Ralkap party asi pinah mifir party rumro in mi nih an hmuh hna. 2020 thimnak ahhin NLD ṭhiamṭhiam ṭhawn cem dawh asi. Asinain hlan lio thimnak pauh atai cikcek bantuk cu asi ti lai lo. Zeicahtiah 2015 thimnak tuah liau i an biakam ningin rian an ṭuan kho lo. Cupinah an MP pawl santlailo an tam tuk. MP lakah santlailo tam hi party zoh in rak thim an si caah asi.

2015 thimnak ah khan Daw Aung San Suu Kyi nih, “Minung in zoh hlah uh, party in zoh uh. Minug 1000 cu ka hruai khawh ko hna lai” ti bak in bia achim. Ai za bakmi le mizapi uarmi U Ko Ko Kyi le Dr Nyo Nyo Thin hmanh NLD in cuhnak hmun apee hna lo. Midang an um cang ati. Kawlrammi vialte nih ASSK chimmi cu, “Asi ko cuh” anti le NLD party in ai cuhmi pauh cu mee (vote) an peek i ṭaungpyo kanpyo (landslide) in an tai. Zei hngallo nungak tete zong MP an hong si. MBBS a-awng nain sibawi rian ahmu kho lo zong an um len. ASSK nih NLD MP ah santlailo an tam ti atheih tikah training apeek hna. Rian peek awk zongah athiam deuhmi thim aduh. Cameipuai an tuah hna i zeitheilo hi an tam taktak. Khakha minung zoh loin party zoh in mee peek ruangah achuakmi asi.

ASSK nih 1000 cu ka tai ko hna lai ati nain uk khawh lomi an um len. Cucaah rian arak peekmi cheukhat zong phuah an tong. Ayeyawady le Thaninthayi le Mon vuncichoh aphuah hna. Pyidaungsu vunci cheukhat zong aphuah hna. Biachim ai palhmi zong an um. Bago vuncichoh U Win Thein nih, “Nan khua arami Sayama kha helh hna ulaw an iṭhial ti lai loh” ati. Mon vuncichoh Dr Aye Zan nih, “Thilman ṭum seh ti nan duh ahcun nikhat ah rawl voikhat lawng ei uh” ati hna. Biangaitu nih nehsawh ah an iruah i an ifahsak ngai. Bogyoke milem kong zongah NLD soi an tong. 2015 thimnak lio i “Minung in zoh hlah uh party in zoh uh” timi nih NLD cu miaknak apeek ko hna. Asinain 2020 cu mithim in kan kal lai anti. NLD biachimnak nawl aneimi Dr Myo Nyunt nih, “Ai za deuhmi le an icuhnak hmun (constituency) ah miduh atongmi deuh kan thim hna lai” ati. Monywa Aung Shin zong nih, “Santlaih lo ruangah Hluttaw kuzale hnarcheu cu 2020 thimnak ah an itel kho ti lai lo”ati ve.

NLD cu an ifiang. Zeihmanh asilomi pa/nu NLD asi ruangah MP siter an duh ti lo. Khakha thil tha asi. Cun an chim tawn bantukin mino le nu ṭanh deuh an itim. Asinain mino asi aipat nu asi aipat tiah usa peek cu thil dik asi hnga maw? Fimthiam le hmuhtonmi tam hi aherh bak ve. Mino le nu hi an har lai. An tam lai lo. Mino nih an rian phuah taak in MP an icuh ngam lem lai lo. Kawlram ahcun MP ṭuan hi kum 60 tlin i pensen ala cang i zei tuah awk athei ti lomi ṭuan ding phun deuh asi. Nu cu ahuammi hrim an tlawm lai. Cun atu lio Kawlram sining ah ramdang bantukin MP ṭuan hi mi nih an uar lem lo. Cupinah atulio cathiam deuh mino caah MP lahkhah ting 10 hi atlawm tuk.

2015 thimnak ah Chin min neimi zei party hmanh nih Hluttaw kuzale an hmu lo. Cucaah 21st Century Panglong timi remdaihnak meeting ah an itel kho lo. ASSK nih thimmi party asilomi nih mizapi ai an awh kho lo ati. Ataktak ahcun Chin party pawl kha Chin miphun nih an duh hna lo bia asilo. Ralkap taitu dingah NLD hi bawm ko rih hna usih an rak ti bia asi. Thein Sein chanah remdaihnak meeting ah an rak itel ko. Atu an itel lo tikah Chin miphun an lung afaak.

Mizapi nih Chin min pu party ifon hna selaw aṭha tuk hnga. An ifonh ahcun kuzale pahnihthum tal cu an hmuh ṭheu lai i remdaihnak meeting (peace talk) ah an itel kho hnga tiah saduh an that. Saduh an thah bantukin Chin party pathum an ifon. Zo Zam hruaimi CNDP le No Than Kap hruaimi CPP le David Ngai Sak hruaimi CLD an ikawp. An party min ah Chin National League for Democracy (CNLD) tiah min an sak. Mizapi an ilawm ngai ti khawh asi.

Asi ah CNLD hi 2020 thimnak ah an ṭhawng lai maw? Tainak an hmu lai maw? Laimi nih teh minung maw an zoh lai party? 2008 Phunghrampi Section 261 an remh ahcun CNLD an cak lai tiah Muko mekazin (March 2019) ah ka rak ṭial. Party an zoh deuh ko lai ka ti duhnak asi. Minung bel an nei lai maw ka rak ti. Hi pohmah remh kan ti tikah President nih vuncichoh (Chief Minister = CM) thim loin anmah Hluttaw kuzale thimter hi kan chim duhmi asi. Hiti asi ahcun CNLD in vuncichoh le vunci vialte chuah khawhnak lam a-awng hnga. Cuti asi ding asi ahcun mee (vote) zong cu an hmuh deuh hrim hnga.

Asinain hi Pohmah zong adang zong remh khawh dawh asi lo tiah Muko mekazin (September 2019) ah ka ṭial ṭhan. ASSK zong nih Japan akal lioah 2008 Phunghrampi hi 2020 thimnak tuah hlan ahcun remh khawh dawh asi lo ati ve cang. Hiti remh lo asi ahcun President asimi pa nih amah thimtu party chung in Hluttaw kuzale asimi ṭheu CM ah athim ko lai. NLD duhmi ṭheu President chuah te dawh asi. Cucaah Chin State hluttaw ah ai telmi NLD kuzale pa ṭheu CM ah athim ko lai. CNLD nih thimmi ṭhutdan dihlak (hmun 18) an tai dah ti lo ahcun. Dihlak tai cu asi kho lomi thil asi hoi.

State level ah CNLD nih ṭhutdan dihlak cu an laa kho lai lo. NLD zong nih an tai kho lai lo. Nang maw kei ti an si lai. Laimi nih party an zoh zongah hi party pahnih chungin thim awk an hngal lai lo. Minung in an zoh lai. Mifim mithiam anei deuhmi party pauh an ṭhawng lai. Mino mino ti authawng kan theih. Mino hmuh khawhnak ah Lai kampani le Lai NGO nih mino pawl, “MP icuh ko ulaw nan hmuh lo sual ahcun nan rian ah luh ṭhannak nawl kan in peek hna lai” tiah bia an kamh khawh hna ahcun mino hmuh khawh deuh asi hnga. Kawlram pumpi zongah hibantuk um kho selaw mino tamdeuh ramrian ah an ipaih kho lai. Cozah rian an chuahtaak ahcun luh ṭhan khawh asi ti lo cu mu.

Keimah nih aṭha lai ka timi von chimta ning. Pyidaungsu asinh ahhin naingnganzi (ramrian) ah sau nawn aum cangmi pawl icuh hna selaw aṭha hnga. Hluttaw ah biachim awk an hngalh deuh lai. An ral zong aṭha deuh lai. Miphundang an paih khawh deuh hna lai. CNLD chairman pathum le an Secretary pawl hi Pyithu Hluttaw le Amyotha Hluttaw ah icuh hna selaw aṭha hnga. Pathum hna hi Pyine Hluttaw ah cuh ai tim ciomi an si ti ka theih. Khakha vuncichoh maw vunci maw sinak lam kawl ah ka ruah. Dr Hmuh Thang zong cu ṭhiamṭhiam. Baho caah rak izuam selaw ka duh. Anmah ca miaknak kawl ah ka ruah. Pyine vunci siding ahhin cozah rian ah bawi aṭuan balmi ka duh hna. Rian an thiam lai. Apoinak ding belte acozah rian an ṭuan liau bantukin acunglei bia lawng an ngai sual hnga dek maw. An ral achia deuh ṭheu lai.

Tlangcung party pawl hi 2015 nakcun 2020 ah an ṭhawng deuh cio lai. Zeicahtiah an ikawp cio hlei ah tlangcungmi NLD cung lung tlinlonak atam. NLD nih federal aduh ko nain aduh lo anti. Pohmah 261 remh hmanh an duh lo ti tehna in an soi hna. Tlangcung party an ṭhawn deuh cio lai caah NLD aderdeuh cang lai. Asinain ṭhudan tamnak Kawlrawn ahcun NLD an cak cem ṭhiamṭhiam lai. Cutikah party dang tel loin President an thim kho lai maw? ti tu hi ruah ciomi asi.

Anmah NLD lawng nih President thim kho ding an silo sualah anmah Kawl party asi vemi Pyithu Party maw Union Betterment Party (UBP) dah ai sawm lai?. Asiloah an pahnih sawm maw aherh lai? UBP hruaitu Thura Shwe Mann le NLD hruaitu Aung San Suu Kyi hi lung ai khat deuhmi an si. NLD le UBP pahnih fonh president thimnak ah azaat loah teh Ko Ko Kyi hruaimi Pyithu Party maw an sawm chap lai? Sawm timi sullam cu president caah kan duhmi pa nan party ning in mee pee ve ulaw Pyidaungsu vunci hmun hnih hmun thum kan in peek ve hna lai tinak asi. Hiti asi ahcun tlangcungmi an lung afaak lai. Kawl nihcun nawl neihnak cu an kan hrawm duh hrimhrim lo hi teh anti lai. Asiah tlangcung party tete maw ai sawm hna lai? SNLD hna cu an hme tuk lai lo.

Asinain Vice-president (VP) pakhat cu tlangcungmi an kan peek ṭhan ṭheu lai. 2008 Phunghrampi ah peek hrim ding ti aum lo nain 2010 ah USDP nih Shan pa Sai Mauk Kham VP an peek. 2015 ah NLD nih Lai pa Henry Van Thio VP an peek. Shan le Chin nih VP kan hmuh cang i 2020 ah Kachin maw asi lai Mon maw ahodek. Cun Pyidaungsu vunci pasarih pariat tal tlangcungmi an kan peek chap awk asi. An kan peek lo ahcun savo puam pauh Kawl co ding anti bia asi hnga.

Ramdang ahcun President asi ding maw Prime Minister (vuncichoh) asi ding maw hngalh cia asi. ‘A’ party nih atai ahcun Mr …, ‘B’ party athawn deuh ahcun Mr …, tiin min taar cia asi. Kannih ram ahcun ataitu dingah ruahmi NLD party hotu ASSK hi afale ramdangmi an si caah president asi kho ding asilo caah aho asi te lai ti chim khawh asilo.

Kan biahram ah kir ṭhan usih. 2020 thimnak ah party maw kan zoh lai minung? Chin State ahcun CNLD le NLD ah pakhatkhat lawng thim awk kan nei. USDP le adang pawl cu chim chih ding hmanh an silo. CNLD nih NLD cu federal an duh lo anti tawnmi cu nai NCA kumli tlin camtuak ah ASSK nih federal an duhnak fiang tein achim ṭhan hnu ahcun chim awk an nei ti lai lo. Phunghrampi an remh kho lo ti le upadi ning in rian an ṭuan kho lo. The rule of law aum lo antimi zong hi ralkap ruang ah asi timi an hngalh hnu ahcun soi awk an hngal set ti lai lo.

CNLD Hlutaw kuzale (MP) nih maw rian aṭuan khawh deuh lai NLD Hluttaw kuzale (MP) nih ti zongah an idang lem lai lo. NLD MP pawl hi an party nih ‘chim hlah’ antimi aum ṭheu. Asinain an party asilomi MP pawl chimmi hi Hluttaw ah zeirelo atong lengmang ve. Cuti asi caah 2020 thimnak ahcun party in zoh hlah uh. Minung in zoh uh. CNLD le NLD asilomi belte aminung an ṭhat zongah thim hna hlah uh ti ahau ko. 30/10/2019

Credit: Richard Zatu

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *